دکتر حمیدرضا فرشچی- بعضی عقیده دارند که خوردن شام دیرهنگام باعث میشود که بیشتر غذایی که میخورند به صورت چربی در بدن ذخیره شود. این یکی از همان گفتههای قدیمی است که جنبه افسانهای یافته است. چرا که غذا به طور طبیعی بعد از مصرف به منظور ذخیره یا تولید انرژی، چند ساعتی زمان برای هضم و جذب لازم دارد. بنابراین اینکه وقتی بخوابید سریعا غذا ذخیره میشود صحیح نیست
چرا که غذا باید مراحل هضم و جذب را طی کند که خود این مراحل، چندین ساعت زمان احتیاج دارد.
حقیقت دیگری که باید به یادداشته باشیم این است حتی هنگامی که در خواب هستیم نیز انرژی مصرف میکنیم. یک انسان متوسطالجثه برای تامین انرژی سوختوساز پایه خود نزدیک به 60 کیلوکالری در ساعت انرژی مصرف میکند. بر همین اساس در حالت خوابیده حداقل انرژی که شما میسوزانید شامل همین میزان است که علاوه بر آن مقدار مشخصی نیز برای هضم و جذب مواد غذایی توسط دستگاه گوارش شما مصرف خواهد شد. بنابراین فرض میکنیم که وعده سر شب خود را در ساعت 8 مصرف کردهاید، در این صورت تا ساعت8 صبح روز بعد، در حالی که تنها دراز کشیدهاید و یا به خواب رفتهاید و یا مطالعه یا هرکار دیگری در حالت استراحت انجام میدهید 12x60 یا 720 کیلوکالری را نیز میسوزانید.
جالب آنکه یک مطالعه اخیر در مجله بینالمللی چاقی بیان میکند که خوردن یک وعده غذایی بزرگ شبانه، میزان متابولیسم را تا چندین ساعت پس از مصرف غذا افزایش میدهد، حتی اگر افراد در خواب باشند. پس آنچه در بر هم زدن تعادل انرژی بدن نقش اساسی دارد کل حجم دریافتی در یک دوره زمانی و نه یک وعده تنها میباشد. پس تا زمانی که وعده غذایی شبانه شما دارای کالری بیش از حدی نباشد تنها دیر غذا خوردن در وعده شام، جای نگرانی برای چاق شدن شما نیست .
اما از طرف دیگر باید توجه داشت رفتارهای غذایی نیز علاوه بر جنبههای صرفا فیزیولوژیک بر تنظیم وزن یک فرد موثر میباشند. بهطوریکه اگر شما حجم بیشتر وعدههای غذایی را از ساعات اولیه روز به بعد از عصر منتقل نمایید باعث افزایش وزن بدلیل تغییرات هورمونی و نیز اختلالات اشتها میگردد. اتفاقا این یک عادت غذایی معمول در خیلی از افراد چاق است که در قبل از ظهر اشتهایی به خوردن نداشته ولی در ساعات عصر به بعد بویژه در افراد شاغل دچار پر اشتهایی کاذب و پرخوری و نهایتا افزایش وزن میگردند. علاوه بر این در افراد شاغل که شام دیر هنگام دارند خیلی از اوقات ترکیب گرسنگی، خستگی و استرسهای ناشی از فعالیتهای روزمره زمینه پرخوری را هنگام شب باعث گردیده که نهایتا باعث چاقی میگردد. در این مورد آن چه عملا باعث چاقی شما میشود وعده شام دیرهنگام نیست بلکه پرخوری و دریافت بیش از حد انرژی در این وعده غذایی است.
نکته دیگری که در ذخیره چربی در بدن باید مورد توجه قرار گیرد آن است که تاثیر فعالیت بدنی در تنظیم تعادل انرژی مهم میباشد، حتی اگر غذا در بدن تبدیل به چربی شود، شما میتوانید با فعالیت بدنی و یا با دریافت کالری کمتر از نیازتان ،یک تعادل منفی روزانه انرژی حتی به میزان کم را ایجاد نمایید. این تعادل منفی انرژی باعث خواهد شد تا چربی دوباره به صورت انرژی در آید. بنابراین آنچه که مهمتر است تنظیم غذای دریافتی در روز از یک سو و انرژی سوخت و ساز از سوی دیگر است.
اگر هر شب مقدار زیادی غذا مصرف کنید که موجب شود تعادل انرژی شما را به سمت مثبت برود (یعنی انرژی ای بیش از نیاز بدنتان را دریافت کنید)، در طولانی مدت اضافه وزن خواهید یافت. ولی اگر در صبحانه یا ناهار نیز بیش از حد بخورید همین اتفاق رخ خواهد داد بنابراین آنچه مهم است مقدار کلی کالری است که در یک دوره زمانی اعم از روز یا هفته میخورید و نه اینکه چه ساعتی از روز غذا را میخورید و یا آیا پس از غذا به رختخواب میروید یا نه!!
در پایان شما باید بدانید افراد کمی هستند که بتوانند دقیقا مقدار انرژی دریافتی و مصرفی شان را طوری مدیریت کنند که در هر وعده به اندازهای غذا بخورند که دقیقا میزان کالری مصرف شده از وعده قبلی جبران شود و یا به عبارتی دیگر دریافت انرژی را طوری تنظیم کنند که هر وعده غذایی را قبل از وعده بعدی بسوزانند. دقت داشته باشید که چه کسی میتواند تا این اندازه با هوش باشد و یا اصلا میخواهد تا این حد وسواس داشته باشد؟ اما نظم غذایی و داشتن وعدههای مکرر و منظم باعث میشود شما بدون وسواس و بدون آنکه مجبور باشید کالری غذاهای مختلف را کنترل نمایید و از افزایش وزن پیش رونده جلوگیری نمایید. بر همین اساس، ذکر این نکته ضروری است که تعادل انرژی در بدن، یک پروسه طولانی مدت است و نه یک مقوله کوتاه مدت و شما با یک وعده غذایی به تنهایی چاق نمی شوید!
